رنگ و نور در طراحی ساختمان
۲۵
اردیبهشت

رنگ و نور در طراحی ساختمان (بخش اول)

در هنر معماری رنگ و نور در طراحی ساختمان از مهمترین اجزایی هستند که در کنار سایر عناصر و مفاهیم طراحی از قبیل ساختار، نظم فضایی و مصالح ایفای نقش می کنند. بر طبق نظریه روانشناسان، تأثیر متقابل رنگ و نور با احساسات انسانی در ارتباط مستقیم بوده و متاسفانه به دلیل ناآگاهی برخی از معماران که مبادرت به ساخت ابنیه یا تعمیر آن می نمایند باعث بوجود آمدن ناهنجاری در فضا گردیده که نه تنها انسان در آن احساس آرامش و راحتی نمی کند بلکه باعث بوجود آمدن نوعی تشویش و نا آرامی فکری در افراد می شود و گاها” بازتاب های بدی در ارتباط با دیگران خواهد داشت که می توان با طراحی معماری مبتنی بر اصول روانشناختی، در کاهش ناهنجاری های اجتماعی و افزایش امید به زندگی موثر بود. اجزاء اصلی نور و رنگ رابطه مستقیم با آسایش ساکنان در محیط داشته و پارامترهای انتشاری آنها از قبیل پراکنش، انعکاس و انکسار نیز موثر خواهند بود. بنابراین بررسی تأثیر رنگ و نور در زمان ها و مکان های مختلف یکی از مهمترین پارامترها در معماری داخلی و طراحی دکوراسیون می باشد.

رنگ و نور در طراحی ساختمان

طراحان امروزه برای ایجاد جلوه های خاص در کارهای خود از عناصر مختلفی بهره می برند. نور باعث بوجود آمدن روشنایی محیط می گردد و ویژگی های خاصی را نیز در محیط پدید می آورد. نورپردازی می تواند با رنگها و جلوه های متفاوتی که می سازد خود نیز باعث تغییر چهره یک مکان گردد، زیرا نور در هریک از فصل های سال و در اقلیم های گوناگون و نیز در هر ساعت از شبانه روز دارای چهره ای خاص می باشد. نور جدای از نقشی که در روشنایی بخشیدن به داخل ساختمان دارد در ارتباط با تزئینات معماری نیز حائز اهمیت است. تزئین در معماری ایران صرف نظر از دقت و ظرافت آن، نماد روشنایی و شادی است معمارایرانی در تزئین بنا از عناصری استفاده می کند تا بتواند به هدف نور پردازی خود جامه عمل بپوشاند، حتی استفاده از رنگهای ویژه در روشنایی بنا مؤثر است و با توازن و هماهنگی رنگها می توان به نقش و جایگاه آنها در روشنایی و شفافیت بخشیدن بنا پی برد.

نور در طراحی داخلی
نور در طراحی داخلی

روانشناسی رنگ در طراحی ساختمان

 رنگ نماد و جلوه زندگی است، زیرا جهان بدون رنگ از دید انسان مرده بنظر می رسد. رنگ ها عنصرهای اولیه و ثمره نورهای اصلی هستند که متضاد آن تاریکی بدون رنگ است همانطوری که شعله آتش، نور را پدید می آورد، نور نیز رنگ را به وجود می آورد. علم روانشناسی امروزه ثابت کرده که هر طیف از رنگها نشانه یا درمانی خاص دارد و می تواند در ایجاد جاذبه و دافعه، توازن و تعادل بین ذرات هستی موثر باشند. حتی گاهی همین رنگها راز دل انسان ها را برملا کرده به گونه ای که علاقه یک شخص به رنگی خاص می تواند گویای شخصیت درونی و ذوق او باشد رنگهای روشن، شادی آفرین بوده و رنگهای تیره نغم انگیز هستند(نمونه بازر آن را در مراسم های عروسی و عزا می توان دید). رنگ قرمز، تقویت کننده و محرک می باشد. پزشکان قرون وسطی، از نور قرمز برای درمان بیماری آبله و سرخک و مخملک و بسیاری از بیماریهای پوستی بهره می بردند . هم چنین رنگ قرمز یا طیفهای آن اشتها آور و مناسب برای استفاده در طراحی آشپزخانه است. رنگ سبز، آرامش دهنده و استراحت دهنده است، و ساکنین شهر ها معمولا رنگ های سردی، مثل آبی و سبز را می پسندند. رنگ زرد، بسیاری از حشرات را از محل دور می نماید و حالیکه اکثر گل ها به دلیل وجود طیفی از قرمز، جاذب زنبورها هستند. در بیمارستانهای روانی بیماران تندخو را تحت تاثیر مداوم رنگ آبی و بیماران منزوی و بی تحرک را با رنگ زرد مداوا می کنند، که این رنگ یک نوع حالت محرک ذهنی و هوشی نیز دارد، و شدیدا موجب تقویت چشم است. خداوند این رنگ را برای تسکین و آرامش ناراحتی ها و خستگی ها آفریده است. از این روست که پزشکان آن را برای اتاق بیماران تب دار تجویز می کنند.طبق تحقیقات جامعه شناسان، رنگها نه تنها افراد را تحت تاثیر خود قرار می دهند، بلکه منجر به پیشرفت و با رکود یک جامعه می گردند. با انتخاب ناصحیح رنگ در مکان خود و به کارگیری نادرست آن در محیطهای انسانی صدمات روحی شدیدی بر انسان وارد خواهد آمد.

اصلاح املاء دانش آموزان با خط قرمز توسط مدرسین، چراغ قرمز هشدار دهنده برای رانندگان، سفید بودن پاکت شیر رنگ آبی یا سبز روشن دیوارهای کلاس درس یا کتابخانه برای مطالعه بهتر و استفاده از پوشش سفید در عالم پزشکی و سبز برای بیماران همه بیانگر این مطلب است که یک ارتباط تنگاتنگ بین رنگ و روانشناسی انسان وجود دارد.

روانشناسی رنگ در طراحی ساختمان
روانشناسی رنگ در طراحی ساختمان

 نقش نور در فضا

با در نظر گرفتن نور به عنوان یکی از مولفه اصلی فضا و ترکیب آن با فضای مجاور، شکل خاصی از سازمان یافتگی متمرکز شده را می توان پدید آورد که در آن می توان به الگویی کلی دست یافت. متاسفانه تقلیدهای نادرست از معماری داخلی غربی جلوه هایی زیبا اما فضایی بی معنا در معماری معاصر ایران بوجود آورده است.

وقتی روشنایی بر روی سطحی می تابد، نوراز سطح منعکس می گردد و به چشم انسان می رسد. درک ما از میزان روشنایی و درخشندگی سطح به دو عامل میزان انعکاس نور از سطح و مقدار نور زمینه بستگی دارد که با ترکیب این دو عامل می توان به یک هماهنگی خوب در فضا رسید.

یکی از مشخصه های نور طبیعی، توالی و دگرگونی آن در طول روز می باشد که باعث حرکت و تغییر حالت در ساعت های مختلف می گردد. توجه به نور در ساعت های مختلف روز باعث انعکاس ویژه در رنگهای اشیاء مختلف در یکدیگر و تاثیر رنگهای پیرامونی و بکار بردن رنگهای خاص و ناب در یک مجموعه می شود. پس از به پایان رسیدن روشنایی روز، انسان در تاریکی شب نیازمند نور خواهد بود، نور مصنوعی نوری است که بصورت ارادی توسط انسان از طریق تبدیل انرژی حاصل می شود.