نورپردازی در طراحی داخلی
۱۵
فروردین

بررسی و نقش نور در معماری و دکوراسیون داخلی (بخش اول)

 مقدمه
زیبایی که به چشم می آید برگرفته از پرتو نور روشنایی است وگرنه در تاریکی ، زیبایی مفهومی ندارد، زیبایی حقیقتی با نور معرفت درک می گردد و زیبایی ظاهری باحس بینایی قابل روئیت است. نور و روشنایی چه ظاهری وچه عرفانی باعث می شود که زیبایی به چشم آید و رنگ و سایر زیبائی های شییء جلوه کند. بنابراین بحث نور و پرداختن به آن می تواند در مباحث زیبایی شناسی وهنر جایگاه ویژه ای داشته باشد.
در واقع نور نماد عقل الهی ومنشاء تمام پاکی ها ونیکی هاست وخارج شدن انسان از تاریکی جهل و تابیده شدن نور معرفت در وجودش همواره یک هدف نهایی می باشد. نور، اولین شرط برای هرنوع ادراک بینایی است در تاریکی مطلق ما نه فضا را می توانیم ببینیم ونه فرم و رنگ را؛ ما نورتنهایک ضرورت فیزیکی نیست بلکه ارزش روانشناختی آن یکی از مهم ترین عوامل زندگی در همه زمینه هاست نورجزئی از ذات زندگی بوده و در بسیاری از فرهنگها نور خورشید، به عنوان منبع نور، عنصری خدایی محسوب شده وآنرا ارج می نهاده اند. در این فصل به
بیان مسئله، ضرورت و اهمیت تحقیق، اهداف تحقیق، فرضیه های حاصل از تحقیق در زمینه نور در معماری پرداخته می شود.

بیان مسئله

از جمله علوم و هنرهایی که می توان به نقش نور در آن اشاره داشت هنر معماری است که بحث مفصلی را در زمینه روندبهره گیری از نور طبیعی به خود اختصاص می دهد. در هنر معماری  داخلی، نور یکی از اجزائی است که کنار عناصر و مفاهیم دیگر از قبیل ساختار نظم فضائی ، مصالح ورنگ و…. مطرح می گردد. ایرانمنش،۱۳۸۴). نور نه تنها نقش مهمی در ارزش گذاری بر عناصر معماری دارد بلکه از عوامل مهم و تعیین کننده فضانیز محسوب می شود. فضای معماری با ادراک بصری ارتباط مستقیم دارد و ادراک بصری تنها در صورت وجود نور مسیر می گردد.
نور و معماری موضوعاتی جدایی ناپذیرند. تنها نور برای معماری اندیشیده نمی شود بلکه معماری نیز همواره در پی یافتن نوعی سازماندهی است که بتواند از نور بهترین استفاده را بکند. (نادری، ۱۳۸۴) باهدایت متفکرانه ی نور به داخل بنا و با ایجادعرصه هایی از نور و تاریکی می توان فضای یکپارچه ی داخلی رابدون استفاده از عناصر ومصالح جداکننده به بخش های مستقل تفکیک نمود و یا از آن در جهت شدت بخشیدن به برخی صفات فضا نظیر مرتفع بودن استفاده کرد. ایرانمنش، ۱۳۸۴) به نقل از شیرازی (۱۳۸۱) : جهان با نور یکسان (ارمغان معماری مدرن فضا را می کشد و تا حد تاریکی مطلق فرو می کاهد. باحضورتاریکی، نور “نور” میشود و می درخشد، نور از یک سو با حضور خود مکان را غذا می دهد و از سوی دیگر با تغییرات خود زمان را می نمایاند. لذا در این تحقیق به بررسی برخی از نمونه های معماری اجراشده با بهترین کیفیت نورگیری طبیعی در ایران و سایر نقاط جهان همچنین به معرفی برخی از عناصر نور گیری و کنترل کننده های نور پرداخته شده است.

ضرورت و اهمیت تحقیق

قبل از جنگ جهانی دوم، پنجره های جانبی بانورگیرهای سقفی منبع مهم روشنائی روز در ساختمان محسوب می شدند. هنگام تاریکی چندشعله شمع محیط داخلی را روشن می ساخت؛ مردم باتورکم سازگار بودند وتقاضای زیادی برای روشنایی کامل در شب نداشتند، کارها به دو دسته تقسیم می شدند؛ یکی کارهایی که در طول روز انجام می شدند و به نور زیادی احتیاج داشتند و دیگر کارهایی که نیازمند نور کم بودند و در طول شب انجام می گرفتند.
بعد از جنگ جهانی و پیشرفت فناوری ، کیفیت نور روز و شب ناشی از عوامل زایشی فرهنگی و اجتمایی تغییر کرد؛ سقف های کنگره ای ، پنجره های چندسویه و شیشه های متنوع برای تعدیل و توسیع نور روز به کار می رفتند؛ به این معنی که در ابتدا پنجره نقش روشن کردن محیط داخلی را در طول روز به عهده داشت اما کم کم نقش تزئیناتی نیز به آن داده شد.
ازآنجا که نور در تاریکی حامل پیام و اشاراتی برای انسان است از این خاصیت می توان در مشخص نمودن مسیرهای ورودی و خروجی مربوط به فضاهای تاریک و عاری از نور داخلی بهره گرفت بازآنجاکه مقوله زیاد نور روز می تواند موجب صرفه جوی اقتصادی گردد و نیز کیفیت دید محیط را بهبود بخشد.لذا روش نورپردازی ساختمانها با تور روز می باید روشی مشخص و مقبول باشد تا بطور اتفاقی و با بی تفاوتی مورداستفاده قرار نگیرد.

نورپردازی داخلی

اهداف تحقیق

۱- تعیین نقش استفاده از نور طبیعی در افزایش نوردهی به فضای تاریک ساختمان و کاهش استفاده از انرژی
الکتریسیته
۲- تعیین نقش استفاده از نور طبیعی در تاکید به ایجاد نماسازی یا ایجاد سایه روشن در نمای ساختمان
۳- تعیین نقش استفاده از نور طبیعی در تنظیم دمادربخش داخلی ساختمان
۴- استفاده بهینه از منابع نور مصنوعی در فضاهای مختلف

فرضیات

۱- استفاده از نور طبیعی در طراحی داخلی موجب افزایش نوردهی به فضای تاریک ساختمان شده و استفاده از انرژی الکتریسیته در زمینه نور رسانی را به حداقل می رساند. ۲- استفاده از نور طبیعی در نمای ساختمان با ایجاد سایه روشن باعث تاکید بر بخش مذکور می شود. ۳- استفاده از نور طبیعی موجب تنظیم دمادر بخش داخلی ساختمان می شود.
۲- ادبیات تحقیق

مقدمه

علاقه مردم به نور روز اتفاقی نبوده و حاکی از اهمیت آن است و اگر مردم به چیزی علاقمند باشند به عنوان پدیده ای با ارزش به آن نگاه خواهند کرد و چنانچه در دسترس آنها باشد شادتر و موثرتر خواهند زیست . بادرنظر گرفتن این واقعیت ساده می توان اطمینان داشت که تمام فضاهای مسکونی باید دارای نور روز فراوان باشند. روش نورپردازی ساختمان ها با نور طبیعی می باید روشی مشخص ومقبول باشد تا بطور اتفاقی وبا بی تفاوتی مورداستفاده قرار نگیرد.
عناصر تور گیری در معماری به دو دسته زیر تقسیم می شوند: کنترل کننده های نور و نورگیرها.

کنترل کننده های نور

شامل رواق، پرده، تابش بند، سایه بانها، سرداق وساباط که نقش کنترل کننده ی نور و تنظیم آن برای ورودبه داخل بنا رابه عهده دارند.

رواق: فضائی است مشتمل بر سقف وستون که حداقل در یک طرف مسدود باشد و انسان را از تماس با بارش و تابش نور آفتاب مصون می دارد و در مناطقی که شدت نور و حرارت خورشید زیاد باشد نور مناسب و ملایمی را به داخل عبور می دهد و در این صورت روشنایی از طریق غیرمستقیم یا با واسطه خواهیم داشت.
تابش بند، تابش بند یا تاووش بند یا آفتاب شکن تیغه هایی به عرض ۱۶ إلى ۱۸سانتیمتر است که گاهی ارتفاعی تاحدود ۵ متر دارد و با کمک گچ ونی آنها را می شناختند؛ معمولا در بالای در و پنجره کلافی می کشیدند که در واقع تابش بند افقی بوده و اصطلاحا به آن سرسایه می گفتند و توسط آن ورود آفتاب به درون فضارا کنترل می کردند.
سایه بان ها: ایجاد سایه بر روی پنجره ها از تابش مستقیم آفتاب به سطح پنجره جلوگیری کرده و درنتیجه حرارت ایجادشده ناشی از تابش آفتاب در فضای پشت آن به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. سایه بان ها ممکن است اثرات گوناگونی از قبیل کنترل تابش مستقیم آفتاب به داخل ، کنترل نور و تهویه طبیعی داشته باشند. کار این سایه بانها متفاوت بوده و به رنگ ومحل نصب آنها نیست به پنجره وهمچنین شرایط تهویه طبیعی در ساختمان بستگی دارد. سایه بانها به انواع ثابت و متحرک وهمچنین سایه بانهای طبیعی مثل درختان تقسیم می شوند.
سرداق: سایه بنابر سرا که پرده آن برخرپاهایی که بر بالای سر اتشانیده بودند کشیده می شد و بدین ترتیب مانع تابش خورشید به درون سرا می شد.
ساباط: کوچه ای سرپوشیده که هم در شهرهای گرمسیری وهم سردسیری به چشم می خورد؛ در شهرهای گرمسیری مجبور بودند کوچه را تنگ و دیوار را بلند بگیرند و برای ایجاد سایه ساباط می گذاشتند.
پرده: استفاده از پرده های ضخیم برای جلوگیری و تنظیم نور خورشید برای ورود به ساختمان از دوره ی صفویه معمول بوده و همچنین در دوره ی قاجار نیز از آن استفاده می شد؛ این پره های معمولا از جنس کرباس و یا ابریشم بوده و به صورت بک لا و دولا استفاده می شدند و به طور معمول در جلو ایوانها ویا پنچره ها و آرسیها نصب می شد، بالا کشیدن این پرده ها توسط قرقره و بندهایی بوده که بطور هماهنگ تمام قسمتهای آنها را یکنواخت جمع می کرده است؛ چون این پرده ها معمولا ضخیم وسنگین بوده و غیر از این روش نمی شد آنها را بالا کشید.
نورگیرها: شامل : شباک ،روزن فارسی ، جام خانه ، هورنو، فریز و خوون در ساختمان ،روشندان ، گلجام ،پالکانه ،فنزر ، و پاچنگ وتهرانی.
شباک: هوای متغییر ایران آفتاب تند و روشن ، باد و باران توفان و گردباد و عقاید خاص ملی و مذهبی ایجاب می کرده که ساختمان علاوه بر در و پنجره ، پرده ای یا شباکی برای حفاظت درون بنا داشته باشد درون ساختمان با روزنها و پنجره های چوبی یا گچی وپرده محفوظ می شد و بیرون آنرا با شبکه های سفالی یا کاشی می پوشاندند. این شبکه ها شدت نور را گرفته ونور ضیف تری از لابه لای آن ایجاد می شود . انحراف پرتوهای نور در اثر برخورد با کناره های منقوش شبکه سیب پخش نورشده وبه یکنواختی و پخش روشنایی کمک می کرد. ضمنا على رغم آنکه تمام فضای بیرون از داخل به راحتی قابل رویت بود از بیرون هیچگونه دیدی در طول روز به داخل نداشت.

نورپردازی در دکوراسیون

در و پنجره های مشبک

پنجره معمولا برای دادن نور جریان هوا و رویت مناظر بیرون برهم زدن خلوت اهل خانه است؛ در مناطقی که نور خورشید شدید است، پنجره باید متناسب با شدت نور ساخته شود؛ پنجره های مشبک تعادلی بین نورخارج وداخل ایجاد می کند، تعادلی که وقتی از داخل نگاه کرده شود جلوی نور شدید آفتاب را می گیرد و مانع خسته شدن چشم در مقابل نور شدید خارج می شود. طرح هایی که در ساختن پنجره های مشبک به کار برده می شود، اغلب به گونه ای است که نور داخل اتاق را تنظیم می کند. پنجره های مشبک نورشدید خارج را پخش کرده و آن را
تعدیل می کنند و وقتی نور بیرون شدید نیست همه ی آن رابه داخل اتاق عبور می دهند. گاهی برای در و پنجره های مشیک شیشه نیز به کار برده می شود (به درهای مشبک، در و پنجره گفته می شود) در و پنجره و روزنهای مشبک چوبی سفالین وگچین در زمستان با کاغذ روغن زده مسدود و در تابستانها باز می شد.